Chương trình hôm nay là câu chuyện của một người phụ nữ từng được bác sĩ thông báo có thể phải cắt bỏ chi để giữ mạng sống. Nhưng đến hôm nay, chị vẫn đang bước đi trên đôi chân của mình, tiếp tục điều trị, tiếp tục hy vọng và sống trọn vẹn từng ngày. Đó không chỉ là hành trình của y học, mà là hành trình của nghị lực, của niềm tin và của sự đồng hành giữa người bệnh và người thầy thuốc. Tôi là Vĩnh Trọng
Xin được trân trọng giới thiệu đến trường quay Chuyên gia, PGS.TS.BS Bùi Hồng Thiên Khanh – Trưởng khoa Xương khớp chỉnh hình, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM.
Và chị Đào Thị Ngọc Hân, người dũng cảm chiến thắng u xương, nhân vật của chương trình hôm nay.
Trước hết xin cảm ơn bác Khanh và chị Hân đã đến tham gia chương trình. Trước hết em phải hỏi chị Hân một câu là trước khi mình biết mình bị u xương thì có triệu chứng gì khiến chị phải tới bệnh viện thăm khám?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Lúc đầu bị tai nạn té ngã xe thì cũng không có thấy gì, đi chụp phim cũng chưa thấy gì. Sau đó mới thấy cảm giác nhột nhột, mỏi mỏi cái đầu gối và đi chụp lại mới thấy có cái vết gì đó như khối u và bác sĩ cũng nói là phải sinh thiết mới biết được cái đó là u lành hay u ác.
Rồi khi mà mình nhận được kết quả là bị u xương, có khả năng có nguy cơ là phải cắt bỏ chi nữa thì lúc đó cảm xúc của chị là sao?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Lúc đó thì còn sốc lắm chứ, mình cũng không nghĩ là mình bị nặng gì như vậy. Lúc đó thì giống như là chị lặng người luôn, không nói được, không nghĩ gì hết về cũng đi tìm hiểu thêm ở các bệnh viện khác. Đến bệnh viện Đại học Y Dược, bác sĩ lại có thêm một câu làm cho chị tự tin hơn “chúng tôi sẽ cố gắng hết sức để giữ lại chi cho chị.” Chị nghe câu đó xong thì chị cũng như thở phào ra, cũng vậy thôi nhưng mà thật ra trong lòng cũng đã chuẩn bị tinh thần nếu như phải gắn chân giả thì cũng sẽ chấp nhận.
Cái chữ nhân đó giống như là một tia hy vọng đúng không chị? Cũng động viên tinh thần của mình tiếp tục tin tưởng vào quá trình điều trị.
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Đúng vậy
Bác Khanh ạ, nhiều khán giả xem truyền hình thì chắc cũng sẽ có một cái thắc mắc. Nhưng mà thường chúng ta nghe tới u thì chúng ta nghĩ nghe tới mô mềm chứ không nghĩ tới sương, còn xương thì thường là đống vôi hay đống gai gì đó vậy thì u xương thực tế là căn bệnh gì vậy bác?
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Ở trong cơ thể mình, cái chân mình nó không phải chỉ có sương, có gân cơ nó có rất nhiều thành phần để tạo một đơn vị vận động. Nhưng các khớp, các dây chằng, các gân cơ, tất cả thành phần đều là tế bào mình. Ngàn loại tế bào đó thì tất cả loại tế bào đó nếu trường hợp bị đột biến gen, nó bị phát triển bất thường không theo kiểu kiểm soát của cơ thể mình thì nó gai gai u.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Thì u lạnh tức là gì? Thì u phát triển, nó chậm, nó ít và phát triển tại chỗ thôi, nó không xâm lấn xung quanh và không di căn thì mình xử lý tại chỗ, nó đơn giản. Còn cái u ác là nó phát triển rất là nhanh tăng sinh, nó bất thường đột biến là tăng sinh gấp 10 lần bình thường, nên nó phát triển nhanh là nó gây xâm lấn xung quanh. Thứ hai là nó vô máu và đi dòng các cơ thể làm di căn. Trong cái u, các loại u thì cái u tế bào tạo xương, là trong xương nó ra thì cái này thường gặp ở lứa tuổi từ 10 đến 25 tuổi đó là ở trẻ. Còn lớn tuổi thì thường là ung thư nó di căn, những chỗ khác đi đến xương và cái sạc cơm tạo sương này thì thường gặp ở người trẻ và nếu mà nó nguy hiểm là nó sẽ gây thương tật gặp nó di căn ở phổi và các xương khác.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Nguy cơ phải đoạn chi khi nào? Khi mà phát triển nó trễ, u nó xâm lấn xung quanh rồi, nó phát nhanh ăn ra khỏi xương ra phần mềm, nó chạy chèn ép dây thần kinh. Nó di căn nên các bộ phần khác gây chết, nên là mình bắt buộc để mình cứu mạng thì mình bắt buộc phải cắt chi sớm. Tại nếu mà cắt tại chỗ, thì tế bào ung thư nó lan xung quanh rồi, mình không kiểm soát được. Thì nó tốc độ tăng nhanh vậy thì mình không kiểm soát được, nên phải cắt trước và trên cái bờ của ung thư khoảng trên 10cm. Quan trọng nhất là phải an toàn tính mạng, chứ không phải là giữ chi không nữa nhưng mà sau này nhờ mình phải phát triển sớm, hay có thuốc hoá trị thêm.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Bây giờ nó có phức hợp, là liên hợp của kháng thể và độc chất nó sẽ đến đúng vị trí đó, đến trung đích nó giết tại bào ung thương đó và ít gây tác dụng phụ, thì bây giờ nó có cái đó nên rất là đỡ. Thứ hai thì mình mới khu trú được cái u đó không phát triển thêm, làm cho ranh giới nhỏ gọn lại, mà rõ ràng. Lúc cắt mình không cắt rộng, cắt vừa phải mà lấy sinh thiết thấy nó không còn cái u nữa thì mình chỉ lấy trọn đó thì sau đó mình tái tạo lại cái khớp đó, thì nó bảo tồn chi được.
Cách điều trị thì nghe cũng hiện đại hơn rất nhiều rồi, nhưng mà vấn đề quan trọng nhất đó là cái biểu hiện ban đầu. Có những triệu chứng gì mà khiến cho người bệnh có thể nhầm lẫn không phát hiện được là mình đã mất phải u xương hả bác?
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Khi mình thấy đau xương nhưng rất mơ hồ, thời gian sớm rất mơ hồ nó không có rõ, nó đau nhiều khi mình sao té chấn thương nhẹ hoặc không đau chấn thương nhẹ mình vẫn thấy đau âm ỉ. Rồi sau đó mình bỏ qua, mình uống thuốc giảm đau ra nhà thuốc mua hoặc lên mạng coi cái uống thuốc mình bỏ qua. Thì cái giai đoạn đầu tiên là rất khó để mà phát hiện, nhưng mà bắt đầu sau đó thì nó sẽ có những triệu chứng rõ hơn ví dụ như một số trường hợp thì nó có đau sưng lớn hơn, rồi cái u nó biến dạng nhiều hơn mà đi đứng đau hơn mà kéo dài trên 2-3 tuần. Mà đã dùng thuốc giảm đau rồi mình không giảm, nghỉ ngơi ban đêm mà vẫn đau tiếp tục thì mình phải nghi ngờ đó và mình nên đi khám sớm.
Yếu tố nào để quyết định một ca bệnh phải đoạn chi hay là không ạ?
BS Bùi Hồng Thiên Khanh:Trong cái y khoa nó gọi là chi 3 giai đoạn (3 cái yếu tố). Thứ nhất là TNM, T đầu tiên là yếu tố bướu phát triển nó nằm trong xương, nó chưa phát biệt bể bên ngoài. Cái Y thứ 2 là yếu tố N, là cái nốt di căn hạch và thứ 3 là yếu tố metastasis là di căn, di căn tại chỗ cái u mà nó nằm trong xương, nó chưa vỡ ra đây thì còn bảo tồn được.
Nó vỡ ra khỏi xương, nó ăn xâm nhập xung quanh rồi nó chạy chèn ép mạch máu thần kinh rồi nó gây nhiễm trùng, nó di căn xa. Những giai đoạn sớm thì mình có thể bảo tồn được.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Trước khi làm gì làm thì phải sinh thiết, lấy ra mô coi bên trong nó như thế nào. Đoạn tế bào nó bột biến mức độ nhẹ, mức độ trung bình, mức độ quá cao thì nó sẽ gây ác tính rất cao. Thứ 3 là nó phải hợp, trước khi làm gen mình làm hóa bệnh dịch coi nó còn ở đây, từ chỗ khác đến đây hay là chỗ này đi chỗ khác thì mới biết cái mô học là cái gì rồi sau đó nó còn có thể đột biến gen. Coi nó có nhảy thuốc gì không, còn chưa kể thể trạng bệnh nhân như thế nào, tuổi của bệnh nhân dùng thuốc có phản ứng không vì một số người uống thuốc cho phản ứng là không dùng được. Phản ứng nào cũng không dùng được thì gây ra phản ứng phụ suy tủy, ăn uống không được ngon, rụng tóc rất nhiều thứ không đơn giản.
Một phác đồ điều trị bình thường của căn bệnh này, nó sẽ trải qua bao nhiêu bước hay là có những cách gì hả bác?
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Đầu tiên là phát hiện sớm, sớm hay không là do người bệnh mình phải tự mình thấy cái gì cơ thể mình có gì bất thường và phải đi khám. Thứ hai, bệnh sớm chỉ cần chụp x quang, CT, siêu âm giờ rất là nhanh, gọn. Rồi sau đó đi đúng bác sĩ tư vấn về cơ xương khớp và bộ phần nào dùng như trên hình và cơ xương khớp thấy nó có vấn đề vậy mình phải lo làm thêm một bước nữa là phải lấy mẫu đi thử coi mô học là cái gì, đột biến rên, có thuốc gì không, tân hóa trị, tức là mình phải dùng thuốc đó để cô lập đó 1 đợt, 2, 3 đợt điều trị. Rồi sau đó đánh giá lại chụp CT, mRi đánh giá lâm sàng lại nó nhỏ như thế nào. Nếu nó nhỏ lại và nó không phát triển nữa hoặc là những chỗ khác không di căn thì bắt buộc lúc đó mình tiến tới cắt bỏ u, làm giỏi thì ảnh khối lượng bướu và sau đó mình xử lý, tái tạo lên mô.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Còn nếu trường hợp nó đã di căn xa mọi thứ rồi thì phải bàn với bệnh nhân, gia đình là quyết định làm sao để cứu mạng và bản thân 1 số trường hợp ngay cả đoạn chi rồi, không kịp nữa tại vì nó đã di căn rồi thì tụi nó chỉ kéo dài thời gian thôi. Sau đó xong rồi mình phải tập với trị liệu và thứ 2 phải điều pháp tâm lý, bệnh nhân ung thư là không phải chuyện là cắt chân, tái tạo mô xong là xong. Còn phải tập luyện, lấy lại sức khỏe toàn thân, ăn uống như thế nào, tiếp tục hóa trị như thế nào phải điều chỉnh, tập đi đứng lại sinh hoạt bình thường quay lại cuộc sống.
Hồi nãy chị Hân có chia sẻ về khi mà chị nghe tin, mới nghe tin là chị sốc rồi.Thì cái quá trình điều trị mệt mỏi, rồi hồi phục lại trong 1 năm qua, có những biến chuyển như sao chị?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Lúc bệnh thì đau đớn lắm, hóa trị thì cảm giác kinh khủng. Khi mà chuẩn bị mổ thì chị cũng lo lắm, là không biết là khi mình tỉnh dậy thì mình còn thấy cái chân của mình hay không? Cũng lo lắng, cũng buồn và nghĩ là sao mà mình vậy, nhưng mà đến ngày đi mổ cũng may gặp bác Thanh là 1 đêm khi nhập viện, trước đó là bác Thanh đến bảo là “Hân ơi, cứ thoải mái đi nha” tự nhiên mình cũng an tâm. Sáng ra thức dậy cũng không cảm giác quá lo sợ, giống như là “thôi bây giờ là giao phó cho bác thôi”.
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Lúc được đưa vào phòng mổ là tầm 6h30 sáng, có nghe là mổ kéo dài khoảng 7-8 tiếng do vết mổ nó quá to, dài khoảng 33-35cm, thiếu máu khi mà vô máu thì là dị ứng rồi bị huyết áp lên. Nằm tới 10h30 đêm chị mới được đưa ra, tự nhiên mình nhìn thấy cái chân của mình sao hôm trước nó cong vậy, bây giờ thì nó thẳng ra thì rất là mừng, chảy nước mắt luôn á. Hôm sau là phải tập đứng lên, mà khi đứng thì máu nó bắt đầu dồn xuống cái chân, trời ơi nhìn cái bàn chân nó đen mà sợ, lúc đó chị khóc. Đến ngày thứ 2 thì khi đứng lên cũng đau lắm, nhưng cái tiếng khóc nó bắt đầu nó hết thành khóc rồi mà thành tiếng la. Trong vòng 3-4 ngày, sau 3 ngày là chị bỏ luôn giảm đau.
Đó là cảm nhận của riêng người bệnh họ trải qua, cảm nhận những sự đau đớn đó nhưng mà với bác theo dõi thì bác thấy là cái quá trình điều trị đó thì đâu mới là cái giai đoạn khó khăn nhất mà bệnh nhân phải đối mặt và phải vượt qua.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: cái khó nhất bây giờ của chị là phục hồi, phục hồi chức năng thì phải làm sao cho thể trạng nhanh quay lại bình thường, phải làm sao tránh tèo cơ và cứng khớp. Con rút gân cơ là mọi thứ phải làm lại, phục hồi lại rồi quay lại tập đứng tập đi như chị nói, rồi phải quay lại tập sức cơ nó năng lên để còn trở lại sinh hoạt nói thiệt là gần bình thường chứ không thể nào bình thường được, phải chấp nhận. Tâm lý mà vững như chị Hân, chị phục hồi rất nhanh nếu tâm lý yếu là không muốn ăn, không muốn uống, không muốn làm gì hết trơn, nằm bẹp thì nó sinh ra biến chứng là nằm lâu loét tì đè viêm phổi, viêm nhiễm trùng tiểu, rất nhiều thứ xảy ra nữa. Cần gia đình chăm sóc, người hỗ trợ rất nhiều vấn đề, cả thể chất hay tâm lý.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Nhắc lại 3 vấn đề của một bệnh nhân mà bảo tồn chi, thứ nhất là phải tập phục hồi chức năng là phải phục hồi chức liệu sớm, đúng và đủ. Thứ hai, phải theo dõi về bệnh học là ung thư, cơ thể mình nhiều khi đợt hóa trị đến mà yếu phải dừng lại, bồi bổ xong mới được quá trị tiếp tục.
Còn chị Hân ạ, trải qua một quá trình dài như vậy, điều gì chị thấy tự hào nhất về bản thân mình?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Chẳng dám tự hào gì đâu, gọi là mình cũng may mắn chị cũng rất là kỹ mỗi lần đi tái khám với bác sĩ thì chị đều đợi bác sĩ cho phép là” bây giờ tập đứng một chân rồi đó” thì chị mới đi tập. Chị cũng không có tự tập đại đâu, mình vui ở chỗ là mình đã giúp được cho một số bệnh nhân khác, giống như hồi chị hóa trị chị nghe nhiều bệnh nhân than là “không ngủ được, không ăn được” nhưng mà chị lại tự nhiên nói chuyện với họ xong, quay qua họ thấy họ ngủ mất rồi, xong rồi họ thức dậy họ bảo “trời ơi nhờ nói chuyện với Hân mà chị ngủ được” chị vui chứ.
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Tự hào thì không dám tự hào đâu, nhưng mà tự nhiên mình thấy mình giúp được người ta là mình vui, còn về bản thân thì chị cũng vui là có những người đồng hành, có học viên, có gia đình lúc nào cũng làm cho tinh thần chị phấn chấn lên. Chị nghĩ là bây giờ chị ngồi buồn đó thì chỉ gây thêm áp lực cho gia đình, mọi người cứ bảo chị là “ôi sao chị dám đưa những hình ảnh xấu nhất của mình, đầu trọc, rồi ốm yếu, mặt mày xanh mét vậy đó, lên mạng xã hội” chị bảo là đâu có sao đâu, mình là mình coi như là mình có những kỷ niệm đó. Rồi sau này mình khác đi thì người ta nhìn vào, người ta thấy mình có một cái đà đi lên chứ đâu phải mình đi xuống thì nó cũng vui.
Một phần quan trọng là cũng nhờ là chị Hân những nỗ lực của chị là chủ động nhưng có một phần may mắn là chị phát hiện sớm và chị cũng có được một sự đồng hành và hỗ trợ rất lớn của gia đình, của bác sĩ để có thể có được một quá trình điều trị đạt hiệu quả cao. Bác Khanh ạ, với những bệnh nhân mà không được may mắn tức là không phát hiện sớm, quá trình điều trị sẽ vất vả hơn thì bác có những lưu ý gì đối với những người chỉ có chớm những cơn đau để họ không còn chủ quan nữa, để có thể phát hiện bệnh sớm và bảo vệ bệnh chúng ta tốt hơn.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Từ câu chuyện của chị Hân cũng muốn nói là vấn đề là trách nhiệm của cộng đồng, của xã hội như đúng ra mình cũng muốn ao ước là một cái câu lạc bộ những người bảo tồn chi nhưng mà nó cũng phức tạp như vậy đâu phải ai cũng thành công. Thì cũng nhắn nhủ lại là đau xương khớp, đừng có xem thường những cái đau nó rất là nhẹ quá như mình té chấn thương nhẹ hoặc tự nhiên mình đau, không có chấn thương, sau sinh hoạt làm nặng mà đau nhức. Mà kéo dài 2-3 tuần rồi, uống thuốc da không giảm, đau càng càng tăng lên hoặc là thấy có xương nề thì bất thường là nên đi khám sớm để phát hiện sớm thì mình sẽ điều trị, bảo tồn tồn chi là 1, bảo tồn tính mạng là 2 và rất đỡ tốn nhiều chi phí.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Đó như vậy, còn nhiều trường hợp người ta không có để ý mình cứ tự uống thuốc rồi tự điều trị qua mạng mọi thứ, làm cho nó đến rất trễ rồi điều trị phức tạp hơn, tốn tiền hơn và kết quả nó không có cao. Ngay cả cắt cụt chi nữa, nhiều khi một số trường hợp không cứu mạng được, đó cũng là vấn đề.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Ngành y Việt Nam giờ đang phát triển rất là dữ, thứ 2 là về bảo tồn chi hiện tại là mục tiêu phát triển của các chuyên khoa chỉnh hình của cả nước và ngay cả các ngành nghề khác, nếu mình đi thì các ngành ngày khác đi theo mình như xã hội, bảo hiểm mọi thứ đi theo, còn mình bỏ chi thì mất. Nhưng mà mấy bạn có bỏ chi nữa đừng có bi quan có chân giả vẫn quay lại như bình thường, đừng có nghĩ là bỏ chi rồi thôi kệ bỏ luôn không là điều trị vẫn có khả năng bỏ chi, điều trị, vẫn sống hoặc là di động trễ vẫn có khả năng sống còn cao hơn lúc trước rất nhiều.
Có một quy tắc về thời gian nào đó để người bệnh, thấy họ đau trong khoảng đó thì họ có thể đi khám liền, nhiều khi đi khám sớm quá là không phải đúng bệnh đó.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: 2-3 tuần thì nói chung 1 cái gì là khoảng 2-3 tuần rồi mình không còn đau cấp nữa, thì cũng phải kiểm tra coi nó có gì có thể đề nghị bác sĩ cho đi chụp chiếu, bác sĩ mà cũng có kinh nghiệm rồi thì bác sĩ sẽ cho đi sớm hơn. Thường mà trẻ thì từ 10 đến 25 tuổi, thì nó hay bị nhưng mà ba mấy, ba mấy cũng không ngoại lệ cũng nên đi khám chứ không phải không sợ, còn lớn tuổi hơn thì nó do chỗ khác đi đến thì cũng phải đi khám sớm.
Cảm ơn bác vậy thì chị Hân ạ, từ trải nghiệm thực tế của mình nó cũng vất vả vô cùng thì chị có lời gì để gắn gửi đến những bệnh nhân đang điều trị trong quá trình phục hồi không ạ?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: Thì nếu như mà mình có nghi ngờ gì đó, một chút xíu thôi thì cũng đi khám sớm để tìm hướng điều trị. Nếu như mình làm sớm thì mình sẽ đỡ đau hơn đỡ tốn thời gian, đỡ tốn tiền và sự phục hồi nó cũng sẽ nhanh hơn. Đến những nơi có quy tính, tìm hiểu và hỏi thăm này kia. Đặc biệt khi mà nghe những cái thông tin như là nghe bên lề, thì cũng đừng có vội mà buồn rầu lo lắng nhiều quá, mà cứ đến gặp ngay bác sĩ và thắc mắc gì thì cứ hỏi, hỏi thì bác sĩ nói chứ đừng tự suy đoán.
BS Bùi Hồng Thiên Khanh: Cũng nói thêm là phải trao đổi nhiều khi bệnh nhân phải nói ra được những cái gì đó, bác sĩ mới đúng hướng. Bác sĩ không gợi ý cho bệnh nhân, bệnh nhân không có trả lời chính xác là đi chệch hướng điều trị.
Còn về mặt tâm lý thì sao chị?
Chị Đào Thị Ngọc Hân: cũng suy nghĩ nhiều thứ lắm, nếu mà nói không có suy nghĩ tiêu cực cũng không đúng, có nhưng mà ít. Có nghĩa lúc đó mình cũng lo rầu, mình cũng nghĩ cái trường hợp xấu nhất thì chị cũng đã chuẩn bị tinh thần là nếu như mình đến lúc đó mình nhảy với 1 chân giả nữa thì chuẩn bị tinh thần luôn rồi. Nên chị phải trưng diện lên để cho người ta nhìn chị, người ta không biết chị bệnh coi như là chị sẽ hòa nhập lại với mọi người rất là tự nhiên. Nếu như lúc đầu mà người ta không thấy chị đi khập khỉnh thì họ không biết chị bệnh, khi mà chị rụng tóc hết thì chị cũng không đổi tóc giả tạm chị rất là bình thường chị để đầu không rồi chị đổi khăn rất là tự nhiên. Có 1 số bạn là cứ muốn đến thăm là cứ bảo chị nói trước luôn thứ nhất đến thấy là không khóc, thứ 2 nữa là đừng nói thấy thương, đừng thấy tội nghiệp tại vì làm như vậy tinh thần của người bệnh sẽ đi xuống.
Cảm ơn những chia sẻ về trải nghiệm thực tế của chị Hân, cũng chúc cho chị sẽ có thật nhiều sức khỏe để hồi phục tốt hơn nữa và sẽ thoải mái nhảy một bài trọn vẹn