Phẫu thuật cắt và tạo hình thực quản được coi là phương pháp điều trị tốt nhất, kéo dài sự sống cho người bệnh. Tuy nhiên, đây được coi là một phẫu thuật xâm lấn và phức tạp nhất trong số các loại hình phẫu thuật của đường tiêu hóa. Với tỷ lệ tử vong và biến chứng sau mổ cao. Trong đó, biến chứng phổi sau mổ hay gặp nhất, tỷ lệ có thể lên tới 60%. Các nghiên cứu gần đây cho thấy, khoảng 50% bệnh nhân sau phẫu thuật ung thư thực quản có gặp ít nhất 1 biến chứng, trong đó thường gặp biến chứng liên quan đến hệ hô hấp.
Vì vậy, việc chuẩn bị kỹ và chăm sóc hệ hô hấp trước phẫu thuật là một nội dung vô cùng quan trọng, nhằm giảm tỷ lệ biến chứng phổi sau mổ ở người bệnh ung thư thực quản. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm:
Nâng cao chế độ dinh dưỡng
Nâng cao thể trạng, cải thiện tình trạng dinh dưỡng là một khâu bắt buộc cần chuẩn bị tốt trước phẫu thuật nhằm giảm tỷ lệ biến chứng phổi sau mổ. Trên thực tế, đa phần những người bệnh mắc ung thư thực quản đều có thể trạng gầy yếu, dinh dưỡng kém. Một phần do bệnh ở hệ thống tiêu hóa, nên việc ăn uống dinh dưỡng cũng bị hạn chế. Nhiều nghiên cứu cho thấy, một chế độ dinh dưỡng mất cân bằng làm ảnh hưởng không nhỏ đến sức co của các cơ hô hấp, gây hạn chế quá trình thở ra, tăng ứ đọng khí cặn trong phổi. Những bệnh nhân có chế độ dinh dưỡng hợp lý, cân bằng, được kiểm soát bởi nhân viên y tế có tỷ lệ gặp biến chứng phổi sau mổ thấp hơn rõ rệt so với nhóm dinh dưỡng kém. Vì vậy, bệnh nhân nên được khám và tư vấn sớm để có một chế độ dinh dưỡng tốt nhất trước phẫu thuật. Một số xét nghiệm cơ bản sẽ được bác sĩ chỉ định và điều chỉnh trước mổ như nồng độ Albumin, protein trong máu.
Bệnh nhân được ăn sớm sau mổ cũng góp phần nâng cao thể trạng, giảm biến chứng hô hấp tới 50%. Tuy nhiên, ở người bệnh ung thư thực quản, việc ăn uống qua đường miệng gặp nhiều khó khăn sau mổ, do nguy cơ trào ngược và rò thức ăn qua miệng nối thực quản. Vì vậy, những bệnh nhân này sẽ được ăn qua một ống thông hoặc dinh dưỡng đường tĩnh mạch trong giai đoạn đầu sau mổ.
Chuẩn bị phổi trước mổ
Ngoài chế độ dinh dưỡng hợp lý, bệnh nhân sẽ được hướng dẫn chuẩn bị phổi trước mổ. Tập thở để chuẩn bị một hệ hô hấp tốt trước phẫu thuật là một bước quan trọng nhằm giảm biến chứng phổi sau mổ. Những bài tập vật lý trị liệu về hô hấp rất có ý nghĩa trong việc chuẩn bị một hệ hô hấp tốt. Người bệnh sẽ được bác sĩ hướng dẫn cách tập thở, đặc biệt là tập thở sau mổ. Đây là những bài tập thể dục rất hữu ích cho phổi. Nhiều nghiên cứu cho thấy, một chế độ tập vật lý trị liệu hệ hô hấp phù hợp giúp bệnh nhân hồi phục sớm hơn sau mổ, rút ngắn thời gian nằm viện và giảm thiểu các biến chứng như viêm phổi, xẹp phổi, suy hô hấp…
Dừng hút thuốc lá trước mổ tối thiểu 1 tháng là yêu cầu bắt buộc. Những bệnh nhân nghiện thuốc lá thường có tỷ lệ biến chứng phổi cao hơn so với nhóm không hút thuốc, việc dừng thuốc lá ít nhất 1 tháng trước phẫu thuật làm giảm đáng kể tỷ lệ viêm phổi sau mổ. Với những bệnh nhân có bệnh lý hô hấp như bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), hen phế quản, lao, viêm phổi… cần được khám và điều trị ổn định trước mổ.
Tối ưu các biện pháp trong mổ
Trong quá trình phẫu thuật, tùy theo yêu cầu cuộc mổ mà bác sĩ gây mê sẽ thông khí 1 hoặc 2 bên phổi để tạo phẫu trường rộng rãi cho phẫu thuật viên thao tác. Ngoài ra, nếu mổ nội soi cần bơm khí CO2 để tạo phẫu trường rộng, thuận tiện cho quá trình mổ. Vì vậy, nếu chức năng phổi của người bệnh không tốt sẽ không đảm bảo thông khí 1 bên phổi trong mổ, ảnh hưởng không nhỏ đến phẫu thuật. Ngoài ra còn có thể gây hạn chế đào thải CO2, gây ứ CO2, dẫn đến những rối loạn về thăng bằng toan kiềm nghiêm trọng.
Bác sĩ gây mê sẽ ưu tiên lựa chọn các thuốc mê có tác dụng ngắn, ít gây tăng tiết, truyền dịch hạn chế, giữ thân nhiệt ổn định, áp dụng chiến lược thông khí bảo vệ phổi, dùng ống soi mềm để soi hút làm sạch phổi…tất cả các biện pháp trên sẽ được áp dụng nhằm hạn chế tối thiểu các biến chứng phổi sau mổ như xẹp phổi, chấn thương phổi, viêm phổi… Sau mổ, người bệnh được rút ống nội khí quản sớm nếu đủ tiêu chí, rút ngắn thời gian thở máy, thời gian nằm ICU, giảm đáng kể các biến chứng phổi liên quan đến thở máy.
Giảm đau sau mổ
Đau sau mổ là một nỗi ám ảnh của người bệnh. Phẫu thuật tạo hình thực quản là một cuộc mổ lớn, đau sau mổ khiến người bệnh hạn chế vận động, không dám thở mạnh, ho khạc, gây ứ đọng đờm dãi…làm tăng nguy cơ viêm phổi, xẹp phổi. Giảm đau tốt sau phẫu thuật góp phần giảm tỷ lệ biến chứng phổi sau mổ. Đặc biệt ở bệnh nhân sau phẫu thuật thực quản, khi trong quá trình mổ cần xẹp một bên phổi để phẫu thuật viên dễ thao tác, thì nguy cơ xẹp phổi, viêm phổi sau mổ rất cao.
Có nhiều phương pháp giảm đau sau mổ như gây tê ngoài màng cứng, giảm đau toàn thân đường tĩnh mạch… Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào tình trạng cụ thể của từng người bệnh.
Vận động sớm sau mổ
Vận động sớm sau phẫu thuật cũng là một mục tiêu mà nhân viên y tế đặt ra trong quá trình điều trị. Các liệu pháp tâm lý, giảm đau, rút các ống sonde sớm, khuyến khích người bệnh vận động ngay khi có thể sẽ giúp bệnh nhân sớm hồi phục, giảm biến chứng, giảm thời gian nằm viện