Và hãy cùng Alo Doctor lật mở những con số biết nói và từ đây chúng ta sẽ tìm ra những giải pháp để thay đổi những thói quen kém lành mạnh này cùng với các chuyên gia. Bởi, bảo vệ sức khỏe chính là một khoản đầu tư cho tương lai bền vững và lâu dài, thưa quý vị tôi là Vĩnh Trọng. Đến với chương trình ngày hôm nay chúng ta cùng chào đón 2 vị khách mời, xin giới thiệu Tiến sĩ, bác sĩ chuyên khoa 2 Nguyễn Thị Thu Hậu – Trưởng khoa khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Nhi Đồng 2, TP. Hồ Chí Minh.
Và vị khách mời tiếp theo luật sư Lê Ngọc Luân, giám đốc điều hành hãng luật Gold Key.
Trước hết thì xin được hỏi bác sĩ Thu Hậu, với kinh nghiệm 20 năm trong lĩnh vực dinh dưỡng thì bác sĩ có những đánh giá gì về mối liên hệ giữa các đồ uống có đường và các căn bệnh mạng tính hiện nay?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Chúng ta đang đối phó với một vấn đề đó là gánh nặng kép trong xã hội, cái chuyện đầu tiên là chúng ta thấy tỷ lệ suy dinh dưỡng trẻ em giảm được rất là nhiều, nhưng mà chủ yếu là giảm suy dinh dưỡng nhẹ cân và chúng ta vẫn phải đối diện với vấn đề thấp còi. Tuy nhiên bên cạnh đó là vấn đề dư cân béo phì và những bệnh mạn tính không lây đang tăng lên từng ngày và trong phần dinh dưỡng thì việc chúng ta sử dụng những thức ăn nhanh, việc chúng ta sử dụng những đồ ngọt một phần là nguyên nhân làm cho những bệnh mạn tính không lây tăng lên.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Cholesterol sinh ra khi chúng ta ăn ngọt quá nhiều, như vậy thì việc chúng ta tiếp cận với đồ ngọt một cách dễ dàng ở trong tầm tay của chúng ta và chúng ta rất là thích thú với những thức uống nhiều đường như vậy, thì nó chính là một trong những nguyên nhân làm tăng cholesterol. Khi mà chúng ta sử dụng đường rất là nhiều thì nó liên quan đến các phản ứng viêm trong cơ thể và cũng là những yếu tố gọi là sinh ung. Như vậy thì rõ ràng mình thấy chế độ ăn, trong đó đặc biệt là những thực phẩm quá giàu đường, đường đơn giản nó đang gây ra những hệ lụy về sức khỏe cho chúng ta.
Như bác sẽ chia sẻ đó là vấn đề về đồ ăn và thức uống có đường, dạo gần đây hay dùng một từ là đồ uống có đường là một kẻ thù thầm lặng với sức khỏe của con người. Cái nhận định này liệu có quá cắt khe với đồ uống có đường hay không? Và quan điểm của bác sẽ thế nào?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Thực ra như thế này, các tế bào trong cơ thể của mình luôn luôn phải cần có năng lượng và mình thấy là khi mình đang cần sử dụng những năng lượng cấp tính chẳng hạn như là trong giai đoạn bệnh, lúc người ta chuẩn bị đi làm việc, một cái gì đó rất là căng thẳng thì chúng ta phải cần có carbohydrate. Vì lúc đó, nguồn năng lượng từ carbohydrate mới cung cấp đủ năng lượng cho các tế bào. Nhưng mà ở đây chúng ta đang làm dụng, có nghĩa là gì? Chúng ta lại sử dụng những đường gọi là đường đơn giản, đường đơn giản tức là những đường mà chúng ta ăn hàng ngày chúng ta thấy vị ngọt và nó làm tăng đường huyết một cách đột ngột. Thế thì ngoài tác động có lợi là nó cung cấp năng lượng trong giai đoạn cấp tính, thì nó lại có một cái hại là với sự dư thừa của nó thì nó gây ra những biến đổi trong cơ thể.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Đôi khi chúng ta không để ý đến chuyện đó, chúng ta chỉ thấy là tại sao chúng ta ăn một ít kẹo, chúng ta uống một ít nước uống nhiều đường thì chúng ta thấy tự dưng tươi tỉnh hơn, chúng ta khỏe khoắn hơn, có vẻ là giảm stress ở trong đấy. Nhưng mà sau đó chúng ta sẽ thấy là cơ thể của mình mệt mỏi hơn và cái hệ lụy về lâu về dài đó thì là những cái biến đổi như hồi nãy tôi đã phân tích, tức là những bệnh mãn tính không lây. Do đó mình vẫn có thể nói là với một chế độ ăn quá giàu đường đơn, thì nó chính là cái kẻ thù đối với sức khỏe của chúng ta.
Dạ, cảm ơn bác sĩ, xin hỏi luật sư Luân, anh có phải là một người hảo ngọt không ạ?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Trước đây thì tôi cũng vẫn thích ngọt, nhưng bây giờ thì thực ra mình cũng có tuổi rồi cộng với tình trạng đồ ngọt, mình cũng được hiểu biết nó gây ra hại cho sức khỏe. Và thực tế là trong quá trình mình sử dụng, nếu như mình sử dụng quá mức, thì mình thấy đúng là nó có ảnh hưởng sức khỏe. Mình cảm nhận được trong cơ thể của mình, nên bây giờ thì thực ra là có uống nhưng mà đặc biệt là hạn chế.
Vậy thì những lúc mà căng thẳng, thì nếu mà không uống thức uống có đường thì luật sư sẽ dùng phương pháp nào?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Tôi ưu tiên nước lọc, ở đây là cái nước ngọt nó có một cái tạo ra một cái cảm giác nó thích thú, nó thèm. Nhưng mà khi mình uống nước lọc quen, thì mình lại có cảm giác là mình phải uống nước lọc. Do đó tôi uống nước lọc nhưng mà uống nước ấm, thường ở chỗ làm việc của tôi luôn có một cái ấm siêu tốc, uống nước ấm thì nó sẽ tốt cho cơ thể vì mình ngồi trong phòng máy lạnh.
Đó là chia sẻ của một người có rất nhiều trải nghiệm về sức khỏe, rất tốt đúng không bác sĩ? Nhưng mà đa số chúng ta thì vẫn quen một cách thói quen rất là đơn giản thôi, mỗi khi thấy căng thẳng, mỗi khi tôi thấy stress là sẽ phải nạp đường vào cơ thể. Bởi vì kết quả thấy ngay được là mình tư tỉnh hơn hẳn, mình phấn chấn hơn hẳn. Vậy thì cơ chế nào để mang lại phấn chấn đó khi mà chúng ta đạp đường vào cơ thể?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Cái cơ chế này là nó thông qua một hoạt động trong não, trong não của mình có những chất dẫn truyền thần kinh. Nó có dopamine và serotonin, người ta gọi đây là những hóc môn hạnh phúc. Khi mà mình cung cấp đường, ở giai đoạn đầu là những dopamine và serotonin này nó được tạo ra. Do đó nó làm cho mình cảm thấy thư giãn hơn, có cảm giác hạnh phúc hơn, tuy nhiên là cảm giác này nếu như chúng ta chỉ để nó vừa phải thôi, cái gì cũng vừa phải là tốt cái gì quá cũng không tốt. Nếu mà trong trường hợp chúng ta sử dụng một lượng đường quá nhiều, thì cơ thể mình lại có một cơ chế khác là khi nó thấy đường huyết tăng lên đột ngột thì nó phải điều hòa. Đường huyết tăng cao quá sẽ gây ra những viêm trong mạch máu, trong cơ thể. Do đó, cơ thể nó phải vội vàng nó tiết insulin, một chất để điều hòa đường huyết và nó đem đường đó vào trong tế bào để nó giữ chữ và tạo thành mô mỡ.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Thế thì nếu chúng ta cung cấp một lượng đường quá nhiều, thì insulin nó sẽ tiết ra quá nhiều., cái tủy nó phải làm việc rất là mệt mỏi. Và khi mà nó làm giảm đường huyết xuống, thì sau đấy nó lại có một hiện tượng xảy ra là nó hạ đường huyết. Như vậy thì cơ thể của mình đang ở một trạng thái đường huyết rất là cao, hưng phấn thì nó xuống một tình trạng là đường huyết bị giảm và chúng ta lại cảm thấy mệt mỏi. Và việc thay đổi đột ngột nó sẽ gây ra những rối loạn về cảm xúc của mình. Và ở trẻ con thì có một nghiên cứu người ta thấy là nếu mà sử dụng quá nhiều thức uống có đường, thì có thể làm cho rối loạn lo âu nó tăng lên 1,8 lần so với bình thường. Với những người mà sử dụng nước ngọt hoặc đồ uống quá nhiều đường, thì người ta thấy là trạng thái về tinh thần cũng sẽ không ổn định và với việc tuyến tủy nó phải làm việc quá mức để nó tiết insulin ra thì mình thấy rõ ràng nó sẽ mâu bị hỏng hơn. Và đó là lý do tại sao sau này chúng ta sẽ gặp tiểu đường nhiều hơn là do cái tủy nó bị suy giảm chức năng.
Đúng là cái gì mà làm dụng nhiều quá thì không tốt đúng không bác sĩ? Bây giờ thì xin mời quý vị chúng ta hãy cùng theo dõi một đoạn clip ngắn do chương trình ghi nhận được.
Thưa luật sư Luân, là một người làm việc trong lĩnh vực luật và quan sát theo dõi rất nhiều những bộ luật của các nước. Thì luật sư đánh giá như thế nào về chính sách áp thuế đối với các đồ uống có được ở các nước đang áp dụng trên thế giới?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Thực tế thì các nước trên thế giới người ta đã áp dụng, tiêu thuế đặc biệt liên quan đến cái đồ uống mà có đường. Ví dụ như là Mexico, năm 2014 thì đã áp thuế là 10%. Đối với Thái Lan thì là từ 20% đến 25%, Thái Lan là một trong những quốc gia đã áp dụng thành công và nó đã giảm một cái tỷ lệ của người tiêu dùng đối với sản phẩm có đường. Qua và người ta sẽ sử dụng những sản phẩm không có đường khác, tôi cho rằng đó là một cái thành công. Đấy là bài toán kinh tế và bài toán về mặt sức khỏe, các quốc gia như Thái Lan hay là Mexico người ta đã áp dụng thì người ta lại đặt vấn đề sức khỏe của người tiêu dùng lên hàng đầu.
Luật sư Lê Ngọc Luân: Tất nhiên cái việc áp thuế nó cũng không phải là khiến cho các doanh nghiệp đó phá sản hoặc là khiến cho các doanh nghiệp đó hạn chế hay doanh thu bị giảm sút nghiêm trọng, nó không phải. Mà các doanh nghiệp đó họ sẽ tìm một cái hướng đi khác, trong đó cái câu chuyện là vừa soạn xuất đồ uống có đường, vừa soạn xuất một cái đồ uống ít đường hơn hoặc là giảm để đảm bảo các quyền lợi của người dân. Thì tôi nghĩ rằng là tôi ủng hộ, đứng giữa cái lợi ích kinh tế của doanh nghiệp và lợi ích của người tiêu dùng, như bác sĩ Hậu vừa mới nói cái lường đường vào cơ thể của con người nó sẽ tạo ra những cá hề lùi rất lớn. Và tôi thấy rằng là bây giờ giá thành sản phẩm của nước có đường đó rẻ quá, bây giờ ai cũng có thể sử dụng, ai cũng có thể mua không chỉ là bây giờ thành thị mà là cả nông thôn.
Liên quan tới những cái gợi ý các mô hình của các nước áp dụng và như luật sư cũng nói là Việt Nam cũng nên cân nhắc. Thì thật ra là có nhiều ý kiến cũng rất là đồng tình, nhiều ý kiến cho là bây giờ thời điểm này là thời điểm rất là phù hợp khi mà quốc hội đang xem xét việt sửa đổi luật thuế tiêu thụ đặc biệt. Đây là một cái cơ hội hoàn hảo để đưa thuế với đồ uống có đường ở Việt Nam đi vào thực tiễn đời sống, thì cụ thể quan điểm của luật sư và của bác sĩ về ý kiến này như thế nào ạ?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Nếu như tình trạng hiện nay với các cái đồ uống mà có đường nó với cái giá thành mà ai cũng có thể mua, thì liều rằng sức khỏe đặc biệt mà tôi rất lo ngại về trẻ em. Đó là cái thế hệ mầm non, đó là cái thế hệ tương lai của đất nước, thì tôi nghĩ rằng là đấy là thời điểm phù hợp, để thực hiện cái việc này.
Thế có ý kiến của bác sĩ Hậu hay sao ạ?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Ngay bản thân của Tổ chức Y tế Thế giới người ta hạn chế cái lượng đường đơn đưa vào trong cơ thể, chứ không phải người ta cấm tuyệt đối. Thế thì cái lượng đó là bao nhiêu? Với người lớn trước đây thì người ta khuyên là chúng ta chỉ cung cấp khoảng 10% cái tổng năng lượng, tức là với một người khoảng chừng 2.000 calo cho người trưởng thành thì chúng ta cung cấp khoảng 200 calo từ đường, nghĩa là khoảng độ 50 gram đường mỗi ngày thôi. Và gần đây thì người ta đánh động là có thể chúng ta sẽ giảm xuống còn cái mức một nửa như thế, tức là còn 25 gram. Còn ở trẻ em thì cái mức nó sẽ thấp hơn, nó sẽ vào khoảng 15-20 gram mỗi ngày.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Chúng ta phân tích trong một cái lon nước ngọt có ga 330ml thì cái lượng đường nó đã vào khoảng 9-10 muỗng, tức là 25gram – 35gr rồi nó rất là nhiều. Thế thì chúng ta phải làm sao để cho, thứ nhất là có biện pháp chế tài để khi mà người ta phải trả nhiều tiền quá cho những cái thức uống mà không có lợi như vậy thì người ta phải rẻ chừng, chứ bây giờ đi vào mà mua nó rẻ quá thì đôi khi người ta sẽ chọn cái rẻ. Cái thứ hai là người ta phải có ý thức, thì cái này không có lợi cho sức khỏe và tụi người ta hiểu để người ta hạn chế từ nhỏ đối với em bé, để em bé nó không quen với cái vị ngọt.
Luật sư Lê Ngọc Luân: Và như vậy thì trong cái cuộc sống hàng ngày chúng ta mới có thể thay đổi được cả một cái thói quen và đó là thay đổi từ người lớn cho đến trẻ em, cả xã hội luôn chứ không phải chỉ có một người nào là làm được chuyện đó.
Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, mức tiêu thụ đường trung bình của người Việt gấp 2 lần mức khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới về WHO. Đồ uống có đường ở dạng lỏng được dùng nạp nhanh chóng vào cơ thể, cơ thể không kịp ghi cảm giác no dẫn đến việc tiếp tục nạp thêm đường đến mức dư thừa. Thường xuyên sử dụng làm tăng nguy cơ mắc rối loạn chuyển hóa và các bệnh không lây nhiễm như thừa cân, béo phì, đái tháo đường tuýp 2, tim mạch, sâu răng và các bệnh về răng miệng, tăng huyết áp, gãy xương. Để bảo vệ sức khỏe, chúng ta cần hạn chế lượng đường trong khẩu phần ăn ít nhất có thể, hạn chế sử dụng đồ uống có đường, lựa chọn đồ uống lành mạnh ưu tiên nước lọc. Sức khỏe bắt đầu từ những lựa chọn nhỏ, hãy hành động ngay hôm nay. Lựa chọn đồ uống lành mạnh để bảo vệ gia đình bạn. Thuế góp phần bảo vệ sức khỏe bằng cách giúp giảm tiêu thụ.
Tiếp tục với câu chuyện liên quan tới các quy định về mức thuế sao cho phù hợp, chúng ta cần phải có những lộ trình để cho các doanh nghiệp không bị tác động quá nhiều. Vậy thì có một lộ trình nào đó được gọi là phù hợp ở thời điểm này, để cho áp dụng dần dần cho các doanh nghiệp họ đỡ sốc. Khi mà chúng ta thay đổi thói quen nạp đường, thì cũng cần phải cắt giảm từ từ, vậy thì thuế cũng như vậy ý kiến của luật sư là sao?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Tất nhiên là tôi đánh giá theo góc độ chủ quan của mình, thì có thể quốc hội hoặc các nhà làm luật sẽ phải khảo sát thị trường cùng như xem xét đến yếu tố tác hại của nước uống có đường đối với sức khỏe của người dân như thế nào? Tôi thấy là như thế này, trong các đồ uống đóng lon có gas thì tôi thấy hầu như rất ít trong một câu là khuyến cáo nếu không nên uống quá bao nhiêu thì nó ảnh hưởng sức khỏe và kiến nghị, như bây giờ chúng ta thấy trên thuốc lá, nó có một cái hình như thế nhưng mà tất nhiên cái đó nó chủ yếu là dành cho người lớn. Nhưng mà nước ngọt thì bây giờ chúng ta thấy là không chỉ người lớn sử dụng mà còn trẻ em, nhưng mà câu chuyện ấy phải làm sao là tất nhiên nó không có quá nặng nề như cái câu chuyện của thuốc lá. Thuốc lá là nó hại hoàn toàn, nhưng mà đồ uống có đường nó phải có một cái câu nào đó nó phải cảnh báo, nếu uống quá nó sẽ gây ra cái gì, nó phải có một cái sự cảnh báo thì đầu tiên có thể xem xét áp tăng thuế lên.
Luật sư Lê Ngọc Luân: Thứ hai, ví dụ như trong khoảng mấy năm tiếp theo là cấm quảng cáo các cái nước sản phẩm này, để trẻ em người ta không có tiếp cận. Khuyến khích tạo ra một cái thói quen sử dụng của người tiêu dùng chọn những cái nước uống nó phù hợp cho sức khỏe, nhưng mà cái này nhân tiên tôi cũng hỏi chỗ Bác sĩ Hậu luôn là tôi có thấy là hiện tại bây giờ trên thị trường này, nó có cái nước nó cũng có gas, nhưng mà nó ghi là không calor, không đường thì cái đó nó có đường không và cái đó nó có hại cho sức khỏe không
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Cảm ơn anh, đó một cái câu hỏi rất là lý thú. Thì đúng là hiện nay chúng ta sẽ có những cái sản phẩm, bỏ những cái đường ăn kiêng là những cái đường chúng ta hay gọi là đường hóa học, những cái đường hiện giờ người ta đang sử dụng là nó đạt các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm. Tuy nhiên về lâu dài thì chưa ai nói chưa được, vì cho đến thời điểm này thì các nghiên cứu chỉ ra là nó chưa gây hại nhiều chứ không phải là không gây hại, nhưng có thể là nhiều năm nữa thì có khi chúng ta lại thấy những cái mà chất nó không tự nhiên, nó là chất tổng hợp, nó là chất hóa học thì có khi nó cũng ảnh hưởng. Do đó cái việc mà chúng ta sử dụng cũng phải có cái cân nhắc, chứ không phải là thoải mái thì ở đây chúng ta có thể là sử dụng một cái lượng đường giảm xuống, tức là chúng ta cần những cái thức uống giảm đường và mình có thể là mình áp thuế cho những cái sản phẩm nó quá ngọt, quá không có lợi cho sức khỏe.
Ý kiến chia sẻ của bác sĩ Hậu cũng khiến cho Vĩnh Trọng nghĩ đến một ý là cũng muốn hỏi thêm tư vấn của luận sư Luân là liệu rằng chúng ta có nên cân nhắc thêm một cái phương án để áp thuế, chẳng hạn như là về hàm lượng đường trong một lon nước, một chai nước để đánh thuế. Chẳng hạn như mà lon này người ta vẫn cam kết là 30% thì mình sẽ thuế cao hơn, còn có lon nào đó là 20%, 10% thì mình sẽ có những cái mức thuế đa dạng khác nhau để mình lên động cho từng cái trường hợp.
Luật sư Lê Ngọc Luân: Tôi nghĩ đó là một cái đề xuất hay, có thể đó là một cái để khuyến khích doanh nghiệp nếu như anh giảm tỷ lệ đường có nghĩa anh đang bảo vệ sức khỏe thì thuế của tô, thuế nhà nước đưa ra nó sẽ giảm đi. Còn nếu anh giữ cái mức như thế chúng tôi sẽ tăng, để từ đó người tiêu dùng người ta sẽ sử lựa chọn nào thì tôi tin rằng nếu như người tiêu dùng người ta lựa chọn là sản phẩm ít đường hơn thì ở đây người ta đang giãn tiếp ủng hộ sản phẩm sân của doanh nghiệp.
Liệu là cứ tăng thuế mãi như vậy nhưng mà nó có thay đổi được thói quen tiêu dùng của người ta hay không? Hay mình cần cân nhắc đến vấn đề gì khác không?
Luật sư Lê Ngọc Luân: Tôi nghĩ để đạt được hiệu quả phải cần thứ nhất cơ quan nhà nước phải có một cái sự tuyên truyền sâu và rộng để cho người dân, đặc biệt trẻ em hiểu rằng là nếu như sử dụng quá lượng đường uống thì nó sẽ gây ra tổn hại sức khỏe như thế nào. Cái đó là cái quan trọng và cái tuyên truyền của cơ quan nhà nước, nó không chỉ là một hai buổi nhưng mà trước hết cũng đương nhiên phải tăng thuế, tôi ủng hộ cái việc này
Bên cạnh đó mình còn có những khuyến nghị gì về thay đổi thói quen sinh hoạt, để mà hạn chế đưa đường vào trong cơ thể quá nhiều không bác sĩ?
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Thì cái chuyện đầu tiên là chúng ta phải làm sao, giáo dục về sức khỏe cho cả cộng đồng để người ta hiểu được dinh dưỡng cân đối , đa dạng và hạn chế những chất ngọt và những chất béo no là tiên quyết trong việc chúng ta phòng ngừa vấn đề về sức khỏe. Thì người ta phải hiểu được cái đó, thì người ta mới có ý thức để thay đổi những hành vi về sinh hoạt. Cái thứ hai là chúng ta cũng phải chỉ cụ thể cho họ để họ hiểu, chẳng hạn như là với em bé chúng ta sẽ hạn chế sử dụng những đường suppro bởi vì cái đường suppro đó sẽ làm cho em bé nó nghiện, bị sâu răng và chúng ta khuyến cáo là ngay từ nhỏ đã không tập cho em bé ăn ngọt và cái lượng mỗi ngày sử dụng sẽ là bao nhiêu, tương ứng với bao nhiêu. Ở nước ngoài người ta có những khuyến cáo, chẳng hạn như là với những nước uống có ga, nước uống nhiều đường thì thường với người lớn là khuyến cáo là chúng ta sẽ uống dưới 1 lon 1 ngày, thậm chí là bây giờ nếu như với cái lượng người ta tính như mới thì là dưới 200ml mỗi ngày đối với nước uống có ga và nước uống mà giàu đường. Thì với trẻ con chúng ta thấy là cũng ở cái mức đó hoặc là thấp hơn nữa, ngay cả với nước trái cây thì Viện Hàn Lâm Nhi Khoa Hoa Kỳ người ta cũng đưa ra khuyến cáo là chúng ta cũng hạn chế cái nước trái cây, chứ không phải là uống một cách thoải mái, vì mình biết là nước trái cây có vitamin nhưng cái lượng đường nó quá nhiều và chất xơ thì nó hơi ít cho nên với trẻ con thì người ta cũng khuyến cáo là với trẻ nhỏ thì tối đa chúng ta cũng chỉ sử dụng khoảng 180ml và trẻ lớn là khoảng 240ml thôi.
Bác sĩ Nguyễn Thị Thu Hậu: Thì rõ ràng là thứ nhất là chúng ta phải giáo dục sức khỏe, thứ hai chúng ta phải có một số những cái chỉ dẫn và cái thứ ba là chúng ta phải có những chính sách như thế nào để cho người ta sản xuất các cái thực phẩm, những cái thức ăn mà dành cho trẻ em thì nó phù hợp. Và thêm một cái nữa là chúng ta phải có một cái phối hợp với dinh dưỡng, tức là chúng ta sẽ sử dụng những cái thức ăn giàu xơ, chúng ta sử dụng những cái thức ăn lành mạnh, chúng ta có thể ăn trước để cho em bé nó không quá đói và em bé nó không có nhu cầu phải sử dụng quá nhiều đường để nó chống đói ví dụ như vậy. Hoặc là chúng ta cũng sẽ có những cái để cảnh báo về cái chuyện là khi mà stress thì chúng ta sử dụng quá nhiều đường, thì lúc đó bản thân của người sử dụng cũng như em bé cũng sẽ hiểu và sẽ phối hợp với chúng ta, một cái nữa là vận động để cho đường nó không tăng lên quá nhanh trong máu.
Ngày hôm nay rất là vui khi mà cả phía luật sư và phía bác sĩ đều có những góc nhìn, chia sẻ những quan điểm rất thú vị, vì việc làm sao để tất cả chúng ta cùng một cộng đồng không chỉ có người sử dụng không mà cả doanh nghiệp, nền kinh tế mà bác sĩ, bệnh nhân, người dân chúng ta cùng nhau để hạn chế không lạm dụng đồ uống có đường và nạp đường quá nhiều vào cơ thể để từ đó chúng ta mới có thể sống vui, sống khỏe.
Một lần nữa thì xin được cảm ơn luật sư Luân và bác sĩ Hậu đã dành thời gian để chia sẻ với chương trình, hi vọng ngày hôm nay quý vị khán giả đã có thêm nhiều thông tin bổ ích để từ đó làm cơ sở để chúng ta cân nhắc trong những lựa chọn thực phẩm, đồ ăn, thức uống hàng ngày của mình để bảo vệ sức khỏe của bản thân, của gia đình và của cả một cộng đồng.