Mỗi năm, hàng ngàn phụ nữ Việt Nam không vượt qua được ung thư vú thể tam âm sự mất mắt ấy không chỉ dừng lại ở một sinh mệnh, mà còn là nỗi đau của cả một gia đình nơi người phụ nữ thường là điểm tựa yêu thương và gắn kết. Nhưng y học không ngừng tiến bộ, liệu pháp miễn dịch một bước đột phá của khoa học, đang mở ra cánh cửa hy vọng mới giúp hàng ngàn bệnh nhân viết tiếp câu chuyện sống của mình? Hành trình đó của họ ra sao, cánh cửa hy vọng đó rộng mở thế nào? Hãy cùng Alo Doctor cuối tuần gặp gỡ chuyên gia đầu ngành và lắng nghe chia sẻ từ chính người trong cuộc và tôi là Phương Thảo.
Và đến tham dự chương trình ngày hôm nay, chúng tôi xin được trân trọng giới thiệu 2 vị khách mời. Xin được trân trọng giới thiệu tiến sĩ bác sĩ Lê Thu Hà, Trưởng khoa nội phổi vũ Bệnh viện Ung Bướu Hà Nội.
Và xin được chân trọng giới thiệu chị Nguyễn Thị Kim – Bệnh nhân ung thư vú thể tam âm và chị cũng là thành viên của câu lạc bộ Yêu thương chia sẻ.
Xin được cảm ơn hai vị khách mời đã nhận lời tham gia chương trình ngày hôm nay, và thưa bác sĩ Hà ung thư vú thì có lẽ nhiều người nghe và Phương Thảo cũng nghe rất là nhiều, nhưng mà ung thư vũ thể tam âm thì nó vẫn còn là một khái niệm khá mới. Xin bác sĩ chia sẻ thêm để mọi người có thể hiểu hơn thế nào là ung thư vũ thể tam âm và nó nguy hiểm hơn những ung thư vú thông thường như thế nào ạ?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Ung thư vú có rất nhiều những thể dưới nhóm, nó chịu ảnh hưởng của các tuyến nội tiết. Cũng dựa vào thụ thể nội tiết và thụ thể yếu tố phát triển biểu mô, chúng ta có thể chia thành bốn phân tuýt. Trong đó có phân tuýt mà cũng không có được yếu tố phát triển biểu mô hay là thụ thể nội tiết ở trên mạng tế bào và đó chính là bộ ba âm tính, với thụ thể nội tiết estrogen âm tính, progesterone cũng âm tính và her2 cũng âm tính. Có nghĩa là bệnh nhân sẽ không có hưởng lợi từ những liệu pháp tác động trên thụ thể nội tiết hay những liệu pháp tác động trên yếu tố phát triển biểu mô, bên cạnh đó bản chất sinh học của khối u bộ ba âm tính là một khối u rất ác tính. Với việc nhân lên của tế bào rất nhanh, dễ di căn và bệnh nhân thường đến ở giai đoạn muộn với hạch to, u lớn. Thường là những bệnh nhân phụ nữ trẻ có những bất ổn về đột biến gen, tỷ lệ có đột biến BRCA là một biến mang tính tiên lượng sinh ra bởi ung thư vú cũng như dễ tái phát cao hơn so với các thụ thể phân tuyết khác.
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Đột biến BRCA chiếm đến 17-25% trong bộ ba âm tính, trong khi các thể khác chỉ chiếm được khoảng 5-6% thôi. Và có thể nói rằng đây là một thể với khả năng di căn sớm trong 3-5 năm đầu tiên và di căn thường ở những mô như mô não, gan và phổ hủy. Đây là một thể có thể nói là một thể ác tính, lại không có các phương pháp mà mình có thể kiểm soát được sự phát triển của nó.
Có thể thấy rất nguy hiểm và di căn cũng rất sớm, vậy thì làm sao chúng ta có thể phát hiện sớm ung thư vú thể tâm âm và thường những đối tượng nào cần đặc biệt lưu ý?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Việc chúng ta phát hiện sớm ung thư vú không chỉ dành cho ung thư vú tâm âm đâu. Nó dành cho tất cả các thể ung thư vú. Bởi vì sao như vậy? Bởi vì khi chúng ta phát hiện sớm thì chúng ta có thể điều trị với một can thiệp tối thiểu, có thể bảo tồn được tuyến vú và thời gian điều trị cũng sẽ ngắn hơn, các phương pháp điều trị cũng sẽ ít tốn kém hơn. Và đặc biệt nếu như bệnh nhân chưa di căn thì điều trị sẽ là điều trị triệt căn và sống còn. Đối với ung thư vú tâm âm thì chúng ta sẽ có những lưu ý riêng ví dụ như thường thường sẽ gặp ở những phụ nữ trẻ, thứ hai là có một tính chất gia đình bởi vì nó có sự bất ổn của gen. Chính vì vậy nếu như trong trường hợp mà trong gia đình có những bệnh nhân ung thư vú – đặc biệt là những trường hợp ung thư vú dưới 50 tuổi, đặc biệt là thể tâm âm thì chúng ta sẽ phải có những xét nghiệm để chẩn đoán đột biến gen.
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: tiếp theo là chúng ta có các chương trình mình đi khám sớm và sàng lọc sớm, phụ nữ mà có đột biến BRCA thì chúng ta cũng phải có các chương trình sàng lọc và khám sớm hơn. Và việc khám lâm sàng cũng phải mau hơn. Không phải chỉ 1-3 năm mà chúng ta có thể sớm hơn 6-12 tháng là đã phải tái khám lại rồi. Và với những trường hợp có đột biến hay yếu tố nguy cơ thì xét nghiệm để bổ sung cho khám lâm sàng sẽ làm sớm hơn, có thể từ 30 tuổi chứ không phải 40 tuổi. Và cũng có thể phụ thuộc vào tuổi mà ở trong gia đình có người bị ung thư thì mình trừ đi 10 tuổi. Ví dụ như người thân mà có ung thư từ 40 tuổi chẳng hạn thì cứ trừ người đi 30 tuổi là đã phải tầm soát rồi. Và phương pháp tầm soát đối với cả những yếu tố nguy cơ cao thì chúng ta sẽ không chỉ đơn thuần là chụp X-Quang, có thể làm những biện pháp chuyên sâu hơn. Chính vì vậy mà tôi nghĩ rằng là chúng ta cần phải nâng cao hiểu biết về việc chúng ta sẽ phải tầm soát cho ung thư vú nói chung và đặc biệt những cá nhân có yếu tố gia đình, những cá nhân có những đặc điểm riêng như có đột biến BRCA hay là cũng có những bệnh di truyền hoặc là những xạ trị ở vùng ngực hoặc là những bệnh của vú thì mình cũng có thể sẽ phải đến để được tư vấn sớm, có một chương trình sàng lọc riêng cho những người có nguy cơ cao như thế này.
Vâng ạ, cảm ơn bác sĩ H và như tôi đã giới thiệu ở phần đầu chương trình thì Chị Kim là một bệnh nhân của ung thư vú thể tâm âm ạ. Được biết là chị phát hiện bệnh vào năm 2021, khi đó chị cũng còn rất trẻ chị mới 38 tuổi. Chắc chắn là lúc đó khi mà phát hiện bệnh thì rất là lo lắng, lo sợ. Vậy thì chị phát hiện bệnh qua phương pháp nào và hành trình điều trị của mình như thế nào?
Chị Nguyễn Thị Kim: Năm 2021 là sau khi giãn cách dịch là vô tình nằm ngủ thì bị cấn một khối u ở ngực. Xong là đi lúc đó là tháng 11/2021 thì đi xét siêu âm, siêu âm thì bác sĩ nói là nghi ngờ 80% là ác tính. Thế mới giới thiệu xuống dưới Bệnh viện Ung Bướu CS2 để chọc sinh thiết. Chọc sinh thiết sau 3 ngày là có kết quả là ác tính, sau khi có kết quả xong rồi thì bác sĩ kê phác đồ điều trị là mổ trước. Mổ xong rồi có kết quả hóa mô miễn dịch là lên phác đồ điều trị là hóa trị 8 toa hóa chất, trong thời gian vô thuốc thì rất chi là mệt mỏi. 8 toa thì 4 toa đầu nó có hiện tượng là mệt, ói và 4 toa sau thì là cơ thể mệt mỏi, nhức xương. Phác đồ điều trị xong thì ra viện, cứ ra viện xong thì đi tái khám định kỳ là 3 tháng/ 1 lần. Vô tình là đi tái khám tới tháng 12/2024 thì có tái phát tại chỗ, cũng có phác đồ điều trị tiếp theo. Giờ lại có xạ trị 16 tia xong rồi bác sĩ cho uống hóa chất khô dạng viên, là 8 liệu trình.
Mình đã biết là mình mắc bệnh và sau đó lại tái pháp thì đó là một hành trình vô cùng khó khăn và cũng rất là gánh nặng về tinh thần và cả thể chất, vậy thì sức mạnh nào giúp chị có thể vững tin đi trên hành trình đó ạ?
Chị Nguyễn Thị Kim: Mình bị bệnh như vậy thì mình rất lo sợ, lúc đầu bị phát hiện bệnh thì nói chung là tâm trạng rất là hoang mang. Lúc mà điều trị xong lần đầu thì suy nghĩ trong đầu là nếu tái phát lại là bỏ cuộc đã có suy nghĩ vậy, rồi khi tái phát lần 2 lại thì bác sĩ nói là chỉ tái phát tại chỗ thôi nó cũng là rất nhẹ nhàng chứ không phải là di căn xa hay xâm lấn gì, nó là “tại chỗ” thôi. Lúc đó tái phát lại, nhận kết quả lại hoang mang hơn lần đầu nữa và tay chân rung…tại vì suy nghĩ là “mới điều trị mới đây, mới có gần 3 năm thôi mà đã bị lại rồi.” Xong rồi lúc đó đi với 1 người bạn người bạn đồng bệnh, người bạn rất sợ là em bỏ cuộc thế là dẫn em đi đăng ký tất cả các thủ tục để nhập viện lại. Lúc đó có thông báo với gia đình, gia đình nói là cứ tiếp tục điều trị, miễn sao bác sĩ còn nhận mình thì mình cứ điều trị, không có gì phải bi quan. Xong về cũng tâm sự với chồng, với con rồi con gái mới nói là “mẹ cố gắng điều trị đi, chứ mẹ có vấn đề gì thì là ba với con theo mẹ luôn.” Tại vì trong gia đình chị là người trụ cột. Nói chung là con gái là cái gì cũng cần mẹ đi đâu cũng mẹ, cho nên là chị đã suy nghĩ tới con, lấy con để làm động lực tiếp tục chiến đấu.
Chị Nguyễn Thị Kim: Thứ hai là ba mẹ ở quê, thì lúc mà tái phát lần đầu là không cho ba mẹ biết, xong là nói phải giấu ba mẹ luôn và khi lên phòng mổ thì anh trai mới nói là, kiểu chuyển tâm linh là kêu cho ba mẹ biết để ba mẹ còn ấy, rồi là cho ba mẹ biết. Còn lần hai là giấu, không cho ba mẹ biết đến sau mãi tới hỏi là Tết tại sao không về. Thì lúc đó mới nói là đang điều trị bệnh, tại vì là em bị là cũng giáp Tết. Lần một cũng gần Tết (26 Tết), lần hai cũng vậy. Lúc đó là suy nghĩ tới ba mẹ mình phải chiến đấu, chiến đấu tiếp để còn phụng dưỡng ba mẹ rồi anh chị em và gia đình đặt nhiều hy vọng vào bản thân. Anh chị em cứ khuyên là cứ tiếp tục chiến đấu, bệnh tới đâu thì chữa tới đó, hư đâu thì sửa đó. Cho nên là em quyết tâm chiến đấu để còn sống với gia đình, với con cái.
Gia đình là sức mạnh, là động lực rất lớn trên hành trình chữa bệnh của mình. Như chị Kim có chia sẻ, bác sĩ Hà là chị cũng tuân thủ phác đồ rất là chặt chẽ vậy thì lý do tại sao vẫn tái phát, hiện giờ mình đã có phương pháp điều trị đó tối ưu hơn chưa?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Nếu như trước kia thì chúng ta chỉ điều trị bổ trợ bằng hóa trị sau khi mà phẫu thuật, thế có một nguy cơ rằng là trước khi phẫu thuật là đã có những di căn nhỏ mà chúng ta không thể phát hiện được và thứ hai nữa là chúng ta không biết được rằng phương pháp này hóa chất này có thực sự đáp ứng, có phù hợp với bệnh nhân hay không. Thế thì các nhà khoa học nghĩ ra một cách là chúng ta sẽ điều trị ngay trước khi mổ, thứ nhất là để ngăn chặn các di căn nhỏ mà chúng ta không nhìn thấy. Thứ hai là chúng ta sẽ nhìn thấy ngay hoa chất này có thực sự phù hợp với bệnh nhân hay không bằng sự thu nhỏ của khối u và có những phác đồ mà nó sẽ thu nhỏ hoàn toàn, thậm chí là không còn tổn thương nữa. Và trong cái phân tích thì các nhà khoa học cũng thấy rằng là sự thu nhỏ hoàn toàn khối u tương đồng với việc bệnh nhân sẽ được sống lâu hơn và ít tái phát hơn. Và câu chuyện sẽ lại bắt đầu là chúng ta sẽ tìm phương pháp nào để tối ưu việc mà mình sẽ điều trị trước khi phẫu thuật để đạt được đáp ứng không còn tế bào ung thư nữa. Sau này chúng ta vẫn còn thấy những trường hợp tái phát thì chúng ta sẽ tìm mọi cách để có thể tối ưu việc đáp ứng hoàn toàn trên khối u trước mổ. Lúc đó các liệu pháp miễn dịch cũng đã chứng minh là có hiệu quả không phải chỉ trong lúc đang điều trị mà còn có hiệu quả sau này với các “trí nhớ miễn dịch” nữa – tức là cơ thể sẽ nhớ để tiêu diệt khối u. Và vì thế sau khi dừng điều trị với các thuốc miễn dịch thì hiệu quả mà đáp ứng cũng như cái hiệu quả về kéo dài thời gian vẫn còn ở phía sau.
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Và thêm nữa, là khi phối hợp với các liệu pháp miễn dịch, thì với hóa chất thì sẽ làm các khối u, thu nhỏ khối u và giải phóng ra một số có những chất giống như chất để “kích hoạt” những hệ thống miễn dịch. Khối u thì lại tiết ra những chất mà “ức chế” miễn dịch. Thế thì nhiệm vụ của miễn dịch sẽ là “cởi trói” cho hệ thống miễn dịch của cơ thể, cùng với việc “giải phóng” ra các yếu tố để kích thích, làm tan khối u, làm cho hệ thống miễn dịch của mình lại được kích hoạt trở lại và khối u được thu nhỏ nhiều hơn. Đồng thời, tiếp theo đó, sau khi điều trị hậu phẫu phẫu thuật xong, thì liệu pháp miễn dịch tiếp tục sẽ kéo dài thời gian dẫn đến bệnh tiến triển và kéo dài hơn cái sống còn cho bệnh nhân. Và đấy cũng là mục tiêu để chúng tôi ứng dụng điều trị liệu pháp miễn dịch – kết hợp với cả hóa trị – để làm tăng đáp ứng, tan hết khối u trước mổ cũng như là kéo dài thời gian sống cho bệnh nhân mà không có tay phát. Và đây cũng là một kỳ vọng và cũng đã được ứng dụng. Hiện tại thì cũng khá nhiều bệnh nhân đã được ứng dụng với phương pháp này
Là một bệnh nhân ung thư vú thì chị đã tìm hiểu về liệu pháp miễn dịch kết hợp với hóa trị như bác sĩ Hà vừa chia sẻ hay chưa ạ?
Chị Nguyễn Thị Kim: Bởi vì lần một là chưa có phương pháp điều trị miễn dịch, sau khi tai pháp lần hai bác sĩ có tư vấn là có phương pháp đó nhưng hiện tại thì cũng chưa cần tới.
Chị Nguyễn Thị Kim: Nhân đây cũng xin hỏi bác sĩ Lê Thu Hà là như 3 năm trước em điều trị xong rồi, lại tái phát mà giờ hiện tại là em đang uống hóa chất khô nhưng mà nếu như muốn sử dụng phương pháp miễn dịch thì có được không, có tiếp tục được không? Và những bệnh nhân khác cũng muốn biết là, muốn điều trị phương pháp miễn dịch thì cần những điều kiện gì để điều trị?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Đúng là câu hỏi rất là thực tế, bởi vì cũng có những bệnh nhân là mình sẽ mất cơ hội điều trị từ sớm. Điều trị từ sớm thì nó có một giá trị là coi như bệnh nhân sẽ là khỏi bệnh và mục tiêu của điều trị sớm là khỏi bệnh, với những giai đoạn taí phát và di căn, chúng ta vẫn có thể điều trị với các liệu pháp miễn dịch kết hợp với cả hóa trị. Và miễn dịch cũng là 1 phương pháp mà được điều trị có thể nói là bước 1 – nếu như trong trường hợp mà khối u tái phát của mình có được chỉ số CPS trên 10 thì mình có cơ hội là có thể điều trị lại với cả miễn dịch. Nhưng mà tôi nghĩ rằng là quan trọng nhất là chúng mình sẽ làm từ sớm vì những cái gì mà thật là có lợi và thật là có giá trị thì mình nên được dùng càng sớm càng tốt.
Mình có được quyền lựa chọn hay là mình nên tuân theo chỉ định của bác sĩ ạ?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Tôi tin rằng là bác sĩ đã tư vấn cho Kim tất cả các phương pháp. Bác sĩ sẽ không giấu cái gì cả. Và tất cả những phương pháp có lợi như thế nào, có những tác dụng phụ như thế nào, có ưu thế như thế nào và có thể phù hợp với cả việc mà mình điều trị lâu dài hay không thì đã được tư vấn. Và tất nhiên mình sẽ là người có quyền lựa chọn. Thế nhưng mình phải có sự thông thái để mình lựa chọn cái tối ưu và mình có quyền được xin thông tin, sự chia sẻ từ các bác sĩ và nếu như em có biết những phương pháp này thì em có thể chia sẻ với cả bác sĩ những hiểu biết của mình, những băn khoăn của mình. Tôi tin rằng là bác sĩ sẽ sẵn sàng có thể tư vấn và nói thật kỹ những phương pháp điều trị cũng như là những tác dụng phụ hay là những vấn đề kèm theo khi mà mình lựa chọn các phương pháp.
Chị Kim ạ, chị là thành viên tích cực của câu lạc bộ Yêu Thương chia sẻ, quy tụ khoảng 400 chị em cùng cảnh ngộ và các chị em đã chia sẻ với nhau về hành trình chữa bệnh của mình như thế nào?
Chị Nguyễn Thị Kim: Trong nhóm Yêu Thương Chia Sẻ, 400 chị em đồng bệnh thì nhóm chia sẻ những kinh nghiệm của những người bị trước, chia sẻ những người mới bị và đồng viên. Nhóm có lập một quỹ để chia sẻ những hoàn cảnh khó khăn, trong nhóm đó thể tạm âm rất là ít. Nhưng mà có một nhóm tam âm khác thì có sử dụng phương pháp miễn dịch. Phương pháp đó là ít tác dụng phụ, bệnh ổn hơn.
Trong nhóm của mình thì đã có ai hoàn toàn khỏi bệnh trong một vài năm và không có dấu hiệu tái phát hay không?
Chị Nguyễn Thị Kim: Có chứ, trong nhóm chị là rất nhiều. Hình như là không thấy bệnh gì, hình như có một mình chị thì phải.
Nghe chị Kim vừa chia sẻ về mọi người cũng phải góp chi phí, kinh phí để hỗ trợ cho các chị em có hoàn cảnh khó khăn. Vậy thì xin hỏi bác sĩ Hà về câu chuyện kinh phí để chữa ung thư vú nói chung và ung thư vú thể tạm âm hoặc là khi chúng ta áp dụng liệu pháp mỹ dịch thì chi phí nó như thế nào và có những phương pháp hỗ trợ, biện pháp giải pháp hỗ trợ hay không ạ?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Hiện tại thì bảo hiểm thì cũng chưa chi trả cho các thuốc miễn dịch, tuy vậy thì là hiện tại thì cũng có các chương trình các chương trình hỗ trợ cho bệnh nhân và chương trình cũng khá là thiết thực và rất nhiều bệnh nhân. Nói chung là cái tỷ lệ mà bệnh nhân tiếp cận được nó tăng vọt. Nếu như trước kia mà nếu như nói về cái giá như vậy thì cũng rất là khó có bệnh nhân tiếp cận, nhưng hiện tại thì tôi thấy là cái mức độ tiếp cận của bệnh nhân tăng rất là nhiều.
Chúng là nói ung thư vú thì thường về yếu tố di truyền, về gen, nhưng mà nếu mà với những phụ nữ bình thường như Phương Thảo đây, gia đình không có yếu tố, không có người thân nào bị ung thư vú thì liệu là ung thư vũ nó có thể phát bệnh do những cái sinh hoạt hay là những cái mình ăn uống hay là thực phẩm như thế nào?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Tôi có thấy một số những yếu tố liên quan, ví dụ như béo phì này, chế độ sinh hoạt mà rất là ít vận động thì cũng có tương quan với cả ung thư vú và đây là một cái tuyến mà có ảnh hưởng của nội tiết, cho nên là với những cái đặc điểm như là có thai muộn hoặc không có thai, có con sớm… thì cũng có thể ảnh hưởng hoặc là mãn kinh, mãn kinh muộn hoặc là có kinh sớm thì cũng có thể ảnh hưởng. Tức là những cái yếu tố mà nội tiết nó cũng sẽ có một cái liên quan. Ngoài ra thì có cái gen đột biến BRCA hoặc là một số những cái hội chứng di truyền thì nếu như có cái nguy cơ ung thư vú sẽ kéo dài cả cuộc đời và cao hơn.
Như bác sĩ Hà có chia sẻ thì ung thư vú thể tam âm thì nó khá là nguy hiểm so với các thể khác của ung thư vú khác. Vậy thì nếu mà có một thông điệp duy nhất dành cho những phụ nữ trẻ để phòng ngừa ung thư vú thể tam âm thì xin thông điệp từ bác sĩ Hà ạ?
Tiến sĩ, Bác sĩ Lê Thu Hà: Hồi nãy giờ thì chúng ta nói rất nhiều, ung thư không phải là dấu chấm hết. Nó là khởi đầu cho những cái hy vọng. Những hy vọng mà có cơ sở. Và chúng ta sẽ phải là những người phụ nữ kiên cường và những người phụ nữ thông thái để có thể cùng cùng với nhau khẳng định một điều rằng là: “Ung thư vú tam âm không phải là một bài toán không có lời giải.”
Với những hành trình mình trải qua thì chị Kim có thông điệp nào gửi đến tất cả những chị em phụ nữ đang phải chiến đấu với căn bệnh ung thư vú ạ?
Chị Nguyễn Thị Kim: Bản thân bị mắc ung thư 2 lần, giờ muốn chia sẻ tới các chị em. Tất cả các phụ nữ phải tầm soát định kỳ, còn những chị em đồng bệnh đã mắc rồi thì cứ lạc quan lên chiến đấu tiếp, không có được bỏ cuộc. Giống như bản thân của chị là 3 năm trước là mắc bệnh, bên chồng cứ bắt là phải đi theo thuốc nam. Nhưng mà em phản bác là nếu bị bệnh là cứ theo tây y tiếp tục chiến đấu lạc quan, tinh thần là quan trọng nhất để sống cho tốt, sống trọn vẹn với gia đình, với bạn bè với cộng đồng.
Cảm ơn chị Kim với thông điệp vừa rồi, cảm ơn bác sĩ Hà với những thông tin rất là hữu ích. Và thưa quý vị, qua câu chuyện của chị Kim và những chia sẻ của bác sĩ Hà đã cho chúng ta thấy là những gánh cửa hy vọng mới vẫn đã và đang không ngừng được mở ra. Vì vậy hãy luôn là người chủ động đầu tiên bảo vệ sức khỏe của chính mình! Cảm ơn quý khán giả đã đồng hành cùng Alo Doctor hôm nay. Xin chào tạm biệt và hẹn gặp lại trong số tiếp theo!